jump to content

Paratoi ymchwil neu Gynllun Gwerthuso

Gwerthuso gwelliannau i ganlyniadau gwasanaeth.

​Os ydych chi’n casglu eich tystiolaeth eich hun, mae’r adran hon yn cynnwys yr adnoddau a fydd yn eich helpu i adeiladu cynllun gwerthuso cadarn ac yn eich cefnogi i wybod sut mae cynnal y gwerthusiad hwnnw’n effeithiol. Mae sawl penderfyniad yn rhan o greu cynllun gwerthuso. Mae’r dudalen hon yn cyflwyno pob un o’r penderfyniadau hynny yn eu tro, ac yn cynnig adnoddau i’ch cefnogi chi ym mhob un o’r adrannau perthnasol.

1: Cyflwyniad i gynllunio gwerthusiad.

​Mae’r adnoddau canlynol yn rhoi trosolwg cyffredinol o gamau ac ystyriaethau allweddol i’w dilyn wrth gynllunio gwerthusiad. Maent yn cynnig lle da i ddechrau cyn symud ymlaen at gynllunio gwerthusiad yn fanwl.

Vinal K Karania. (2017) Gwerthuso Gwasanaeth: Canllaw Cyflwyniadol. Age UK.

Canllaw gan Age UK yw hwn, sy’n cynnig cyflwyniad syml i gynllunio gwerthusiadau. Mae’n diffinio dau fath o werthusiad (gwerthusiadau effaith a phroses) ac yn cynnig 7 cwestiwn i’w hystyried wrth gynllunio a dylunio gwerthusiad. Mae ganddo restr termau ddefnyddiol a dolen at ragor o wybodaeth.

Rheoli Gwerthusiad neu Gynllunio Gwerthusiad. Better Evaluation.

Mae’r cyhoeddiad hwn yn cynnwys ymgysylltu â rhanddeiliaid, goruchwylio gwerthusiadau, gwneud penderfyniadau, pennu pa adnoddau sydd eu hangen, cynllunio gwaith rheoli dogfennau a datblygu cynllun gwerthuso. Mae adran fach ar sut i ddatblygu capasiti gwerthuso.

Canllawiau Arfer Da wrth Werthuso. Cymdeithas Werthuso’r Deyrnas Unedig.

Mae’r ddogfen hon yn cynnig arweiniad byr a ysgrifennwyd gan Gymdeithas Werthuso’r Deyrnas Unedig ar wahanol agweddau ar werthuso. Ysgrifennwyd y canllawiau hyn ‘...i’w defnyddio gan unigolion profiadol ac amhrofiadol fel ei gilydd’ ac maent yn cyflwyno egwyddorion i lywio arfer gwerthuso, canllawiau ymarferol ar gyfer arfer gwerthuso, ac ystyriaethau moesegol.

​​Canllaw Cyflwyniadol i Werthuso gan Data Cymru.

Dyma ganllaw ar-lein hygyrch, cynhwysfawr a chryno ar gynllunio a chynnal gwerthusiadau. Mae’n cyflwyno’r broses werthuso’n glir, yn disgrifio’r mathau o werthuso, modelau a fframweithiau gwerthuso (hynny yw modelau rhesymeg a damcaniaeth newid) ac mae ganddo restr termau ddefnyddiol. Mae yna ddolen uniongyrchol at Lyfr Magenta Trysorlys EM, sy’n adnodd allweddol wrth gynllunio gwerthusiadau.

Mae canllaw Data Cymru ar gael yn Gymraeg ac yn Saesneg.

2: Datblygu cwestiwn yw’r man cychwyn ar gyfer cynllunio gwerthuso/ymchwil.

Holm-Hansen, C. (2006) Dewis y Cwestiynau Cywir: Cyngor ar Gynnal Gwerthusiad Rhaglen. Ymchwil Wilder.

Mae’r adnodd pedair tudalen hwn yn cynnig gwybodaeth am sut mae pennu pa gwestiynau gwerthuso y dylid eu harchwilio. Mae’n cynnwys gwerthusiadau o ganlyniadau, proses a boddhad, ac yn cynnig arweiniad ymarferol.

​Wingate, L., a Schroeter, D. (2007). Rhestr wirio cwestiynau gwerthuso ar gyfer gwerthusiadau rhaglen. Cyrchwyd o 

​Mae’r adnodd hwn yn cynnig cymorth hygyrch ac ymarferol i ddatblygu cwestiynau gwerthuso perthnasol. Mae’n nodi sut mae pennu cwestiynau gwerthuso sy’n ‘berthnasol’, ‘rhesymol’, ‘penodol’ ac ‘atebol’. Mae hefyd yn cynnwys rhestr o adnoddau defnyddiol eraill.

Cwestiynau Gwerthuso Da: Rhestr Wirio i’ch Helpu i Ffocysu eich Gwerthusiad. Canolfan ar gyfer Rheoli ac Atal Clefydau, UDA.

“Nid yw’r camgymeriadau mwyaf difrifol yn cael eu gwneud o ganlyniad i atebion anghywir. Y peth sy’n wirioneddol beryglus yw gofyn y cwestiwn anghywir.” 

-Peter Drucker

Gan ddechrau gyda dyfyniad gan Peter Drucker, mae’r adnodd dwy dudalen hwn wedi’i ddatblygu ar sail dealltwriaeth ymarferol a gwybodaeth am lenyddiaeth gwerthuso. Mae’n cynnwys rhestr wirio drylwyr i gynorthwyo â’r gwaith o ddatblygu cwestiwn gwerthuso addas. Mae’n cynnwys ymgysylltu â rhanddeiliaid ac addasrwydd, perthnasedd a dichonoldeb y gwerthusiad.

Rhwydwaith Cydgynhyrchu Cymru (2019). Mesur yr hyn sy’n bwysig.

Mesur yr hyn sy’n bwysig, gwerthusiad sy’n gofyn y cwestiynau cywir i’r bobl gywir yn y ffordd gywir. 

​Daeth y cyhoeddiad hwn gan Rwydwaith Cydgynhyrchu Cymru o gyfres o seminarau yng Nghymru o’r enw ‘Pebyll o gwmpas tân gwersyll’ a oedd yn archwilio gwahanol safbwyntiau ar werthuso. Mae’r cyhoeddiad hwn yn declyn cynhwysfawr i’ch cynorthwyo chi i fynd at wraidd eich anghenion gwerthuso a chanfod y cwestiynau a’r dulliau casglu data cywir i’w defnyddio. Mae’n seiliedig ar bedwar cam.

CAM 1: Dewis eich cwestiwn gwerthuso

CAM 2: Ystyried eich pobl, eich diben a’ch proses

CAM 3: Nodi eich opsiynau casglu data (gan ddewis o blith 52 dull)

CAM 4: Gwirio a chofnodi eich penderfyniad

     Bydd y teclyn yn eich cynorthwyo i symud oddi wrth yr hyn rydych chi’n dymuno ei wneud, at y dulliau casglu data fydd yn galluogi hyn.

Preskill, H. a Jones, N. (2009) Canllaw ymarferol i Ddod â Rhanddeiliaid yn rhan o Ddatblygu Cwestiynau Gwerthuso. O Gyfres Gwerthuso Sefydliad Robert Wood Johnson.

​Mae gan yr adnodd hwn fframwaith pum cam hygyrch ar gyfer dod â rhanddeiliaid yn rhan o’r gwaith o osod cwestiynau gwerthuso. Mae’n trafod gwahanol ddulliau ymgysylltu i’w defnyddio wrth gynllunio, ynghyd â strategaethau ar gyfer rheoli heriau. Mae’n cynnwys taflenni templed i gymhwyso’r adnoddau a ddefnyddir yn y fframwaith.

3: Creu model rhesymeg i benderfynu pa dystiolaeth sydd angen ei chasglu er mwyn ateb eich cwestiwn.

Yr Uned Strategaeth. (2016) Defnyddio Modelau Rhesymeg wrth Werthuso. Uned Gomisiynu Gwasanaeth Iechyd Gwladol Swydd Lancaster a Chanolbarth Lloegr.

Mae’r papur briffio hwn yn rhoi cyflwyniad byr i fodelau rhesymeg a’u manteision, ynghyd ar arweiniad ar ddefnyddio modelau rhesymeg.

Datblygu Model Rhesymeg. Cymorth Gwerthuso yr Alban.

Mae’r adnodd hwn yn darparu arweiniad hygyrch i fodelau rhesymeg. Mae’n tywys y darllenydd drwy ddau fath o fodel rhesymeg, ‘Triongl y Gwehydd’ a ‘Model Wisconsin’, gan roi enghreifftiau o bob math a sut mae eu cynhyrchu.

​Hills. D. (2010) Logic Mapping: Hints and Tips. Ar gyfer Gwerthuso Trafnidiaeth yn Well. Sefydliad Tavistock.

​Er iddo gael ei ddatblygu ar gyfer yr Adran Drafnidiaeth, mae’r cynnwys yn berthnasol i gyd-destunau eraill. Mae’n cynnig trosolwg o sut caiff modelau rhesymeg eu defnyddio mewn gwerthusiadau. Mae Pennod 2 yn cynnig arweiniad cam wrth cam i fapio rhesymeg.

4.Cynllunio Gwerthuso. Penderfynu beth sydd angen ei gynnwys yn eich cynllun.

 

Mae gan Cymorth Gwerthuso yr Alban wefan fanwl â chanllawiau gwerthuso. Maen nhw wedi cynhyrchu cyfres o ganllawiau y gellir eu defnyddio i gynllunio gwerthusiad.

1a. Gosod Canlyniadau.

1b. Datrys beth i’w fesur (gosod dangosyddion ar gyfer eich canlyniadau).

2a Cynllunio dulliau casglu tystiolaeth.

Better Evaluation. Fframwaith Enfys

​Cydweithfa ryngwladol yw Better Evaluation sy’n gweithio i ‘wella damcaniaeth ac arfer gwerthuso drwy rannu gwybodaeth am opsiynau gwerthuso (dulliau, strategaethau, prosesau) ac ymagweddau (casgliadau dulliau)’. Mae’r Fframwaith Enfys yn trefnu 34 opsiwn gwerthuso (dulliau, strategaethau a phrosesau) yn ôl 7 lliw yr enfys. Ei nod yw cynorthwyo wrth wneud penderfyniadau ynghylch pob agwedd ar gynllunio gwerthuso.

Llawlyfr Arfer Gwerthuso. Sefydliad Iechyd y Byd.

​Er bod hwn wedi’i ysgrifennu ar gyfer cynulleidfa wahanol i awdurdodau lleol Cymru, mae Pennod 2 yn cynnig arweiniad cam wrth gam defnyddiol i gynllunio gwerthusiad.

Pecyn Cymorth Gwerthuso. Ymddiriedolaeth Life Changes.

​Adnodd ar-lein gan Ymddiriedolaeth Life Changes yw’r pecyn cymorth hwn. Mae’n cynnig gwybodaeth gynhwysfawr ar bob agwedd ar werthuso, gan gynnwys trosolwg o beth yw tystiolaeth, cynllunio gweithgareddau a chanlyniadau, cynllunio gwerthusiadau, dulliau casglu data, modelau rhesymeg, a mathau o ddata a dadansoddi. Mae adran ar gyfateb cwestiynau gwerthuso â dulliau casglu data. Mae modd llwytho’r pecyn cymorth i lawr fel dogfen pdf hefyd. Mae peiriant chwilio gwerthfawr ar y dudalen hafan ynghyd ag adran termau.

Gweithlyfr Cynllun Gwerthuso. Innovation Network: Trawsnewid Gwerthuso ar gyfer Newid Cymdeithasol.

​Mae gan hwn ganllaw manwl ar gyfer llunio cynllun gwerthuso, gan gynnwys arweiniad clir ar ddangosyddion. Mae’n cynnwys templedi ar gyfer cynllun gwerthuso.

 

5. Casglu Tystiolaeth ​

Mae’n bosib y byddwch yn ei chael yn ddefnyddiol cyfeirio at ganllawiau ar gyfateb dulliau casglu data gyda chwestiynau gwerthuso.

Mae Age UK wedi datblygu coeden benderfynu er mwyn helpu i ddewis y dull priodol ar gyfer casglu tystiolaeth.

​Ym Mhecyn Cymorth Gwerthuso Ymddiriedolaeth Life Changes mae yna adran ar gyfateb dulliau casglu data gyda chwestiynau gwerthuso.

​Ar ôl i chi benderfynu pa ddulliau casglu data rydych chi am eu defnyddio, efallai y byddwch chi am ddod o hyd i fwy o ganllawiau ar sut i ddefnyddio’r dulliau hyn.

Os ydych chi’n bwriadu casglu data rhifiadol, gallwch weld adnoddau pellach drwy’r ddolen hon: Casglu a Dadansoddi Data Rhifiadol.

​Os ydych chi’n casglu data ansoddol (data nad yw’n rhifiadol), mae adnoddau pellach i’w cael drwy’r ddolen hon:

Casglu a Dadansoddi Data Ansoddol (nad yw’n rhifiadol)

6. Arfer da wrth gynnal gwerthusiadau.

Bydd y cwestiynau hyn yn profi a yw’r cynllun gwerthuso’n gyson ag arfer da.

Ydych chi wedi sicrhau bod yr holl bobl berthnasol yn rhan o’r cynllunio?

Pwy sydd eisiau gwybod? Cyngor ar ddod â Rhanddeiliaid yn Rhan o’ch Gwaith Gwerthuso Rhaglen.

Cheryl Hosley ar gyfer Ymchwil Wilder.

Mae hwn yn cynnwys pedair tudalen o arweiniad ymarferol ar sut i ddod â rhanddeiliaid (hynny yw y bobl berthnasol) yn rhan o waith cynllunio’r ymchwil.

Ydych chi wedi ystyried a yw eich cynllun yn bodloni’r gofynion moesegol perthnasol?

Cod Ymarfer Proffesiynol ar gyfer Gofal Cymdeithasol gan Gofal Cymdeithasol Cymru.

Mae angen defnyddio safonau’r Cod Ymarfer wrth gynllunio gwerthusiad er mwyn sicrhau y caiff yr holl ofynion moesegol eu bodloni.

Inspiring Impact.

Dyma ganllaw hygyrch i rai o’r gofynion moeseg ymchwil a diogelu data sy’n berthnasol wrth gynnal gwerthusiad.

Ydych chi, cyhyd ag y mae’n bosib, wedi cynllunio gwerthusiad neu astudiaeth ymchwil ddibynadwy a dilys, a fydd yn cynnig gwybodaeth ddefnyddiol i bobl y tu allan i’r gwasanaeth?

Hanfodion ymchwil a dadansoddi arolygon. Ronald J Polland.

Mae gan hwn bennod byr ar ddibynadwyedd a dilysrwydd. Mae’n egluro beth i’w ystyried wrth gynllunio astudiaeth ddilys a dibynadwy.

Ydych chi wedi sicrhau bod eich dull casglu tystiolaeth yn addas ar gyfer pob aelod o’r gymdeithas leol - hynny yw, a yw eich dull yn gynhwysol?

​Mesur yr hyn sy’n bwysig. Gwerthusiad sy’n gofyn y cwestiynau cywir i’r bobl gywir yn y ffordd gywir (caiff ei alw hefyd yn: Mesur yr hyn sy’n bwysig (teclyn meddwl) Rhwydwaith Cydgynhyrchu Cymru. Mae’r canllaw hwn yn cynnig gwybodaeth ynghylch sut gallwch ddewis dulliau sy’n galluogi’r bobl sydd fwyaf o ddiddordeb i chi i gymryd rhan, gan gynnwys sut i addasu dulliau i’w gwneud nhw’n fwy cynhwysol.

Dull amgen

Gall cynnal adolygiadau cyfoedion gynnig her, cyfle i rannu dysg, a chefnogaeth gan bobl sy’n wynebu’r un problemau. Mae hyn yn llwybr arall i gynnal gwerthusiad o sut mae gwasanaethau presennol yn gweithio.

​Nid oes llawer o adnoddau ar gael ar sut i gynnal/ymwneud ag Adolygiad Cyfoedion, ond mae’r canllaw isod, a ysgrifennwyd ar gyfer anghenion gwasanaethau yn Llundain, yn cynnwys gwybodaeth ddefnyddiol ar gynllunio i gyflwyno adolygiad. 

London Peer Review. Canllaw i Fwrdeistrefi sy’n cael eu Hadolygu ac Adolygwyr. Cymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol i Oedolion yn Llundain.