jump to content

Dystiolaeth effeithiol

sy’n cyfrif fel dealltwriaeth, a dealltwriaeth pwy sy’n cyfrif?’

Hodgson a Canvin, 2005

 

Beth ydyn ni'n ei olygu gan dystiolaeth effeithiol?

​Mae yna hen ddadl ym maes iechyd a gofal cymdeithasol ynghylch sut mae diffinio ‘tystiolaeth’, a dealltwriaeth neu dystiolaeth pwy sy’n cyfrif. At ddiben y Canllaw Adnoddau hwn, rydyn ni’n defnyddio’r diffiniad canlynol o dystiolaeth effeithiol, a ddatblygwyd mewn trafodaethau gyda staff awdurdodau lleol yng Nghymru.

Tystiolaeth effeithiol: diffiniad consensws

Mae tystiolaeth effeithiol yn helpu i ddatblygu dealltwriaeth o ffenomen ac yn ateb cwestiynau. Mae’n gyd-destunol, yn berthnasol ac yn amserol, ac yn defnyddio gwahanol ffynonellau gwybodaeth (e.e. ymchwil, profiad byw, dealltwriaeth yr ymarferydd a dealltwriaeth sefydliadol). Mae tystiolaeth effeithiol yn hygyrch, ac mae modd i bob unigolyn perthnasol ymgysylltu â hi. Mae’n ddefnyddiol ac yn gallu arwain at welliant, ond mae hefyd yn agored (tryloyw) am ei chyfyngiadau.

Defnyddio dull system gyfan

Mae Sandra Nutley a’i chydweithwyr yn yr Uned Ymchwil ar gyfer Defnyddio Ymchwil, Prifysgol St Andrews[1], sy’n dîm o academyddion uchel eu parch sydd wedi cyhoeddi gwaith eang ar ‘beth sy’n gweithio’ a defnydd o dystiolaeth mewn arfer, yn awgrymu bod hyn yn dasg gymhleth.

 

Mae angen defnyddio dull system gyfan wrth ddefnyddio tystiolaeth, sy’n casglu ac yn cymhwyso tystiolaeth ar draws tair agwedd ar unrhyw sefydliad dan sylw:

  • Ymarferwyr: bod â thystiolaeth ymgysylltiol y mae modd ei chymhwyso i arfer.
  • Gwreiddio systemau: ymchwilio i dystiolaeth er mwyn cynllunio systemau sefydliadol, prosesau ac amgylcheddau mewn ffyrdd sy’n caniatáu i ymarferwyr ddefnyddio a chymhwyso’r dystiolaeth maen nhw’n ymwneud â hi.
  • Diwylliant sefydliadol: bod ag amgylcheddau dysgu da mewn sefydliadau, sy’n gwneud i ymarferwyr deimlo wedi’u gwerthfawrogi, yn ddiogel, a’u bod yn gallu arbrofi a rhoi cynnig ar bethau.

Mae gan y Rhaglen Datblygu Ymarfer sydd wedi’i Gyfoethogi gan Dystiolaeth (DEEP), a ddatblygwyd yng Nghymru, ystod o declynnau a dulliau i gefnogi dull system gyfan wrth gynhyrchu a defnyddio tystiolaeth. I ddysgu mwy, ewch i wefan DEEP. 

Mae defnyddio tystiolaeth i lywio ymarfer y tu hwnt i gwmpas yr adnodd ar-lein hwn, ond dyma rai mannau cychwyn i’w hystyried: 

‘Cymuned chwilfrydig’

Canllaw Cymuned Chwilfrydig. IRISS.

Mae hwn yn darparu arweiniad ymarferol cam wrth gam ar ddefnyddio dull cymuned chwilfrydig

Isod mae astudiaethau achos o wella perfformiad ar sail tystiolaeth.

Sut gall gweithwyr proffesiynol a gofalwyr sy’n rhan o oruchwylio cyswllt uniongyrchol rhwng plant sy’n derbyn gofal a’u teuluoedd biolegol gyflawni’r ffordd orau bosib o wella cyswllt.

Aeth yr astudiaeth hon i’r afael â’r mater o sut mae gwella cyswllt rhwng plant sy’n derbyn gofal a’u rhieni biolegol. Roedd naw person (saith gweithiwr cymdeithasol a goruchwyliwr cyswllt, ynghyd â dau ofalwr maeth mewn un lleoliad gwasanaethau cymdeithasol dinesig) yn rhan o’r astudiaeth, a dadansoddwyd yr ymchwil oedd ar gael gan ddefnyddio grwpiau myfyrio ynghyd â dadansoddiad yr ymchwilwyr. Nod y cyfweliadau a’r ymchwil oedd nodi beth oedd y themâu a’r materion cyffredin. Dechreuwyd â phroses linol gonfensiynol, ond datblygodd hyn yn naratif ansoddol gan ganolbwyntio’n sylweddol ar fyfyrio ac ail-greu profiadau’r cyfranogwyr. Canlyniad y prosiect oedd bod angen model asesu cyswllt sy’n canolbwyntio’n fwy ar ymlyniad, a allai adlewyrchu’r naratif ar gyfer plant sy’n derbyn gofal, a byddai’n gam tuag at wella’r canlyniadau iddyn nhw.

SAE 2017/18

 

Hwb Cydlynu Ymchwil, Arloesi a Gwelliant Gogledd Cymru

Mae Hwb Cydlynu Ymchwil, Arloesi a Gwelliant Gogledd Cymru yn cynnal adolygiad o’r arloesiadau ym maes iechyd a gofal cymdeithasol a ddigwyddodd yn ystod pandemig Covid-19. Bydd y gwaith yn defnyddio technegau Newid Mwyaf Arwyddocaol er mwyn cipio straeon pobl am y newidiadau a ddigwyddodd ac er mwyn dysgu ganddyn nhw. Bydd canfyddiadau’r gwaith yn cael eu defnyddio i nodi pa newidiadau ddylen ni eu cadw, a ble oedd angen i ni wella, yn enwedig o ran iechyd a gofal cymdeithasol a defnydd o dechnolegau digidol.